Doanh nghiệp tư nhân là gì, có tư cách pháp nhân không, nộp thuế gì năm 2026, khác công ty TNHH, hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhà nước ra sao cùng TOP dịch vụ kế toán.

Doanh nghiệp tư nhân (DNTN) là doanh nghiệp do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của doanh nghiệp (khoản 1 Điều 188 Luật Doanh nghiệp 2020). DNTN không có tư cách pháp nhân, không được phát hành chứng khoán, và mỗi người chỉ được lập một DNTN.
Doanh nghiệp tư nhân là gì?
Doanh nghiệp tư nhân là gì theo luật? Đó là một trong bốn loại hình doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp 2020, cùng với công ty TNHH, công ty cổ phần và công ty hợp danh. Một DNTN chỉ có một chủ, là cá nhân, không phải tổ chức.
Trong tiếng Anh, DNTN thường được dịch là “private enterprise” hoặc “sole proprietorship”. Khi làm hợp đồng với đối tác nước ngoài, bạn nên ghi kèm tên tiếng Việt đầy đủ để tránh hiểu nhầm, vì “private enterprise” trong tiếng Anh cũng có thể hiểu là doanh nghiệp ngoài nhà nước nói chung.
Theo quy định đặt tên, tên DNTN gồm loại hình và tên riêng, loại hình ghi là “doanh nghiệp tư nhân”, “DNTN” hoặc “doanh nghiệp TN”. Ví dụ: Doanh nghiệp tư nhân Minh An, hoặc DNTN Minh An.
DNTN có tư cách pháp nhân không?
DNTN có tư cách pháp nhân không? Không. DNTN không có tư cách pháp nhân. Khi tìm hiểu doanh nghiệp tư nhân là gì, đây là câu hỏi nhiều người hỏi nhất sau định nghĩa, nên đội ngũ TOPdichvuketoan.vn giải thích kỹ hơn phần này.
Pháp nhân là gì? Theo Điều 74 Bộ luật Dân sự 2015, một tổ chức là pháp nhân khi đủ 4 điều kiện:
| Điều kiện là pháp nhân | DNTN có đáp ứng không |
| Được thành lập theo quy định của pháp luật | Có |
| Có cơ cấu tổ chức theo quy định | Có |
| Có tài sản độc lập với cá nhân, pháp nhân khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình | Không: tài sản doanh nghiệp và tài sản của chủ không tách bạch |
| Nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập | Không trọn vẹn: chủ doanh nghiệp là người đại diện theo pháp luật và chịu trách nhiệm cá nhân về mọi hoạt động |
Vì không có tài sản độc lập, doanh nghiệp tư nhân không phải pháp nhân. Hệ quả thực tế: chủ doanh nghiệp chịu trách nhiệm vô hạn. Khi doanh nghiệp không đủ tiền trả nợ, chủ nợ có quyền yêu cầu xử lý cả tài sản cá nhân của chủ.
Đặc điểm và thuế của loại hình doanh nghiệp này
Về thuế, doanh nghiệp tư nhân nộp như các doanh nghiệp khác, không giống hộ kinh doanh. DNTN tính thuế trên lợi nhuận, kê khai theo quý, quyết toán theo năm:
| Loại thuế | Quy định năm 2026 | Căn cứ |
| Lệ phí môn bài | Bãi bỏ từ 01/01/2026 | Nghị quyết 198/2025/QH15 |
| Thuế thu nhập doanh nghiệp | 15% nếu doanh thu năm trước đến 3 tỷ đồng; 17% nếu trên 3 tỷ đến 50 tỷ đồng; 20% nếu trên 50 tỷ đồng | Điều 10 Luật 67/2025/QH15 |
| Ưu đãi cho doanh nghiệp mới | Doanh nghiệp nhỏ và vừa đăng ký kinh doanh lần đầu được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 3 năm | Nghị quyết 198/2025/QH15 |
| Thuế GTGT | Kê khai theo phương pháp khấu trừ hoặc trực tiếp tùy doanh nghiệp | Luật Thuế GTGT |
| Thuế thu nhập cá nhân | Doanh nghiệp khấu trừ thay người lao động khi trả lương | Luật Thuế thu nhập cá nhân |
Năm 2026 và 2027, doanh nghiệp có doanh thu trong năm không quá 10 tỷ đồng còn có thể được giảm 30% số thuế thu nhập doanh nghiệp theo Nghị quyết 43/2026/QH16 và văn bản hướng dẫn. Điều kiện cụ thể của từng mức thuế suất và ưu đãi, bạn nên đối chiếu với cơ quan thuế quản lý trước khi áp dụng.
Vì chủ chịu trách nhiệm vô hạn, khoản nợ thuế của doanh nghiệp tư nhân cũng có thể ảnh hưởng đến tài sản cá nhân của chủ. Đây là lý do DNTN cần ghi sổ kế toán đầy đủ ngay từ đầu.
So sánh nhanh với hộ kinh doanh: hộ kinh doanh không nộp thuế thu nhập doanh nghiệp mà nộp thuế GTGT và thuế thu nhập cá nhân, tính theo doanh thu hoặc thu nhập tùy nhóm theo quy định áp dụng từ năm 2026, ghi sổ theo Thông tư 152/2025/TT-BTC. DNTN tính thuế trên lợi nhuận, nên chi phí hợp lệ như lương, thuê mặt bằng, khấu hao được trừ trước khi tính thuế, nhưng phải ghi sổ kế toán và lập báo cáo tài chính đầy đủ.
Đặc điểm của DNTN
Muốn hiểu doanh nghiệp tư nhân là gì một cách đầy đủ, bạn cần nắm 6 đặc điểm dưới đây, mỗi đặc điểm kèm căn cứ trong Luật Doanh nghiệp 2020:
| Đặc điểm | Nội dung | Căn cứ |
| Một chủ duy nhất | Do một cá nhân làm chủ, không có thành viên hay cổ đông khác | Khoản 1 Điều 188 |
| Trách nhiệm vô hạn | Chủ chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình | Khoản 1 Điều 188 |
| Không phát hành chứng khoán | Không phát hành cổ phiếu, trái phiếu hay bất kỳ loại chứng khoán nào | Khoản 2 Điều 188 |
| Mỗi người một doanh nghiệp tư nhân | Chủ doanh nghiệp tư nhân không được đồng thời là chủ hộ kinh doanh, thành viên hợp danh của công ty hợp danh | Khoản 3 Điều 188 |
| Không góp vốn vào công ty khác | DNTN không được góp vốn thành lập, mua cổ phần, phần vốn góp trong công ty hợp danh, công ty TNHH, công ty cổ phần | Khoản 4 Điều 188 |
| Vốn do chủ tự đăng ký | Không có vốn tối thiểu chung; toàn bộ vốn, kể cả vốn vay và tài sản thuê, phải ghi vào sổ kế toán và báo cáo tài chính | Điều 189 |
Lưu ý ở đặc điểm thứ năm: giới hạn áp dụng cho doanh nghiệp tư nhân với tư cách là doanh nghiệp. Bản thân chủ doanh nghiệp, với tư cách cá nhân, vẫn có thể góp vốn vào công ty TNHH hoặc mua cổ phần công ty cổ phần, trừ khi thuộc đối tượng bị cấm theo Điều 17 Luật Doanh nghiệp (đã sửa đổi).
Vốn đầu tư của doanh nghiệp tư nhân có thể tăng hoặc giảm trong quá trình hoạt động. Nếu giảm xuống dưới mức đã đăng ký, chủ doanh nghiệp phải đăng ký với cơ quan đăng ký kinh doanh trước rồi mới được giảm (khoản 3 Điều 189)
Có thể bạn quan tâm: Dịch Vụ Cập Nhật GPKD Cho Doanh Nghiệp
Mô hình DNTN
Mô hình DNTN đơn giản nhất trong các loại hình, và đây cũng là lý do nhiều người hỏi doanh nghiệp tư nhân là gì khi mới bắt đầu kinh doanh: không có hội đồng thành viên, đại hội đồng cổ đông hay ban kiểm soát. Theo Điều 190 Luật Doanh nghiệp 2020:
- Chủ doanh nghiệp toàn quyền quyết định mọi hoạt động kinh doanh và việc sử dụng lợi nhuận sau khi đã nộp thuế.
- Chủ có thể tự điều hành hoặc thuê người khác làm Giám đốc, Tổng giám đốc, nhưng vẫn chịu trách nhiệm về mọi hoạt động kinh doanh.
- Chủ doanh nghiệp là người đại diện theo pháp luật, đại diện doanh nghiệp trước Trọng tài, Tòa án.
Chủ DNTN còn có quyền cho thuê toàn bộ doanh nghiệp (Điều 191) hoặc bán doanh nghiệp (Điều 192). Khi cho thuê, chủ phải thông báo kèm bản sao hợp đồng có công chứng đến cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế trong 03 ngày làm việc. Khi bán, chủ cũ vẫn chịu trách nhiệm các khoản nợ phát sinh trước ngày chuyển giao, trừ khi chủ cũ, người mua và chủ nợ có thỏa thuận khác.
Ưu điểm và nhược điểm
| Ưu điểm | Nhược điểm |
| Chủ toàn quyền quyết định, không cần họp hội đồng hay xin ý kiến thành viên | Chủ chịu trách nhiệm vô hạn bằng toàn bộ tài sản cá nhân |
| Cơ cấu quản lý đơn giản, tiết kiệm chi phí vận hành | Không có tư cách pháp nhân, một số đối tác, gói thầu có thể đánh giá thấp hơn |
| Có tư cách doanh nghiệp, kê khai thuế thu nhập doanh nghiệp trên lợi nhuận | Không phát hành chứng khoán, khó gọi vốn từ người khác |
| Mức độ tin cậy với đối tác, ngân hàng cao hơn hộ kinh doanh nhờ trách nhiệm vô hạn của chủ | Mỗi người chỉ lập được một DNTN, không đồng thời làm chủ hộ kinh doanh |
| Được cho thuê, bán doanh nghiệp | Không góp vốn, mua cổ phần công ty khác với tư cách doanh nghiệp |
Sau khi biết doanh nghiệp tư nhân là gì và ưu nhược điểm, đội ngũ TOPdichvuketoan.vn khuyến nghị: doanh nghiệp tư nhân phù hợp khi bạn kinh doanh một mình, ít rủi ro nợ lớn, muốn toàn quyền quyết định và cần tư cách doanh nghiệp. Nếu ngành của bạn cần vay vốn lớn hoặc dễ phát sinh tranh chấp, công ty TNHH một thành viên thường an toàn hơn.
Thủ tục thành lập
Nếu đã hiểu doanh nghiệp tư nhân là gì và chọn loại hình này, thủ tục thành lập tóm tắt như sau:
- Chọn tên, trụ sở, ngành nghề theo hệ thống ngành kinh tế mới (Quyết định 36/2025/QĐ-TTg) và vốn đầu tư.
- Chuẩn bị giấy đề nghị đăng ký doanh nghiệp theo mẫu của Thông tư 68/2025/TT-BTC (sửa đổi bởi Thông tư 121/2026/TT-BTC) và giấy tờ pháp lý của chủ doanh nghiệp.
- Nộp hồ sơ online trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, xác thực bằng tài khoản VNeID, hoặc nộp tại Phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Tài chính nơi đặt trụ sở.
- Nhận giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp trong 03 ngày làm việc nếu hồ sơ hợp lệ. Tại TP.HCM, từ 25/10/2025 giấy chứng nhận được trả bản điện tử.
Nếu bạn ở Bình Dương cũ (nay thuộc TP.HCM) và đang cân nhắc lập công ty thay vì DNTN, bài thành lập công ty tại Bình Dương trên TOPdichvuketoan.vn có hồ sơ và quy trình chi tiết.
Khi muốn có thêm thành viên hoặc giới hạn trách nhiệm, chủ doanh nghiệp tư nhân có thể chuyển đổi thành công ty TNHH, công ty cổ phần hoặc công ty hợp danh theo Điều 205 Luật Doanh nghiệp 2020.
DNTN có phải là công ty không, so sánh các loại hình
Không. Trả lời câu hỏi doanh nghiệp tư nhân là gì theo luật thì đây là doanh nghiệp, nhưng không phải công ty. Luật Doanh nghiệp 2020 dùng chữ “công ty” cho công ty TNHH, công ty cổ phần và công ty hợp danh. Vì vậy tên của DNTN không được ghi là “Công ty”, mà ghi “Doanh nghiệp tư nhân” hoặc “DNTN”.
Công ty TNHH có phải doanh nghiệp tư nhân không?
Công ty TNHH có phải là DNTN không? Về mặt luật thì không, đây là hai loại hình khác nhau. Sự nhầm lẫn đến từ cách nói thường ngày: nhiều người gọi mọi công ty ngoài nhà nước là “công ty tư nhân”. Một công ty TNHH do cá nhân góp vốn vẫn là “tư nhân” theo nghĩa đời thường, nhưng không phải “doanh nghiệp tư nhân” theo Điều 188.
So sánh DNTN với công ty TNHH và hộ kinh doanh

Có thể bạn quan tâm: Dịch vụ đăng ký thành lập hộ kinh doanh 2026
Hiểu doanh nghiệp tư nhân là gì rồi, bước tiếp theo là so sánh với hai lựa chọn mà người kinh doanh một mình hay cân nhắc. Bảng so sánh dưới đây do đội ngũ TOPdichvuketoan.vn tổng hợp:
| Tiêu chí | DNTN | Công ty TNHH một thành viên | Hộ kinh doanh |
| Chủ sở hữu | Một cá nhân | Một cá nhân hoặc một tổ chức | Một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình |
| Tư cách pháp nhân | Không | Có | Không |
| Trách nhiệm với khoản nợ | Vô hạn, bằng toàn bộ tài sản của chủ | Hữu hạn, trong phạm vi vốn điều lệ | Vô hạn, bằng toàn bộ tài sản của chủ hộ |
| Số lượng được lập | Mỗi người một doanh nghiệp tư nhân | Không giới hạn | Mỗi người một hộ kinh doanh |
| Huy động vốn | Không phát hành chứng khoán | Được phát hành trái phiếu | Không |
| Thuế chính trên kết quả kinh doanh | Thuế thu nhập doanh nghiệp | Thuế thu nhập doanh nghiệp | Thuế GTGT, thu nhập cá nhân theo doanh thu |
| Kế toán | Sổ kế toán, báo cáo tài chính | Sổ kế toán, báo cáo tài chính | Sổ theo Thông tư 152/2025/TT-BTC |
| Nơi đăng ký | Phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Tài chính | Phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Tài chính | Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã |
Nếu bạn nghiêng về công ty TNHH, bài công ty TNHH là gì trên TOPdichvuketoan.vn giải thích chi tiết loại hình này, từ một thành viên đến hai thành viên trở lên. Nếu bạn đang cân nhắc hộ kinh doanh, bài thành lập hộ kinh doanh trên TOPdichvuketoan.vn có hồ sơ, quy trình và việc cần làm sau khi có giấy chứng nhận.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp tư nhân có được gọi là công ty không? Không. Theo Luật Doanh nghiệp 2020, chữ “công ty” dùng cho công ty TNHH, công ty cổ phần và công ty hợp danh. Doanh nghiệp tư nhân là doanh nghiệp nhưng không phải công ty, tên ghi “Doanh nghiệp tư nhân” hoặc “DNTN”.
Doanh nghiệp tư nhân khác gì với công ty TNHH? Doanh nghiệp tư nhân không có tư cách pháp nhân, chủ chịu trách nhiệm vô hạn bằng toàn bộ tài sản cá nhân và mỗi người chỉ lập được một doanh nghiệp tư nhân. Công ty TNHH có tư cách pháp nhân, chủ sở hữu chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn điều lệ, được phát hành trái phiếu.
Doanh nghiệp tư nhân khác gì hộ kinh doanh? Cả hai đều không có tư cách pháp nhân và chủ chịu trách nhiệm vô hạn. DNTN nộp thuế thu nhập doanh nghiệp, làm kế toán như doanh nghiệp, đăng ký tại Phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Tài chính; hộ kinh doanh nộp thuế theo doanh thu hoặc thu nhập, đăng ký tại cấp xã. Một người không được vừa làm chủ doanh nghiệp tư nhân vừa làm chủ hộ kinh doanh.
Doanh nghiệp tư nhân bao gồm những gì? Theo Luật Doanh nghiệp, doanh nghiệp tư nhân là một loại hình riêng, chỉ gồm một chủ là cá nhân, không có thành viên hay cổ đông khác. Theo cách nói thường ngày, “doanh nghiệp tư nhân” có khi được dùng cho mọi doanh nghiệp ngoài nhà nước, gồm cả công ty TNHH, công ty cổ phần, công ty hợp danh do người dân góp vốn.
Công ty TNHH có phải là doanh nghiệp tư nhân? Về mặt luật thì không. Công ty TNHH và DNTN là hai loại hình khác nhau. Công ty TNHH do cá nhân góp vốn chỉ là “tư nhân” theo nghĩa đời thường, tức là ngoài nhà nước.
Doanh nghiệp tư nhân là gì tiếng Anh? Doanh nghiệp tư nhân thường được dịch là “private enterprise” hoặc “sole proprietorship”. Khi ký hợp đồng với đối tác nước ngoài, bạn nên ghi kèm tên tiếng Việt đầy đủ để tránh hiểu thành doanh nghiệp ngoài nhà nước nói chung.

Bạn đang tìm bên làm kế toán, hay bạn chính là bên làm kế toán? TOP Dịch Vụ Kế Toán kết nối cả hai phía: doanh nghiệp cần người lo sổ sách, thuế, và các công ty kế toán, khai thuế trên khắp cả nước.
- Bạn là doanh nghiệp: mở Danh sách công ty dịch vụ kế toán, chọn tỉnh thành của bạn, so vài bên rồi hãy gọi.
- Bạn là công ty kế toán: đăng ký lên danh sách miễn phí, giới thiệu dịch vụ và năng lực để khách ở khu vực của bạn tìm thấy.
- Có câu hỏi về thuế, sổ sách? Hỏi ngay ở Diễn đàn kế toán và thuế, nơi chủ doanh nghiệp và người làm kế toán cùng trao đổi mỗi ngày.