Hạch toán tài khoản 221 – đầu tư vào công ty con theo Thông tư 99/2025/TT-BTC: điều kiện xác định công ty con, kết cấu Nợ – Có – Số dư, 7 nhóm bút toán
Hạch toán tài khoản 221 – Đầu tư vào công ty con dùng để phản ánh giá trị hiện có và biến động tăng, giảm khoản đầu tư vốn trực tiếp vào công ty con.
Số dư tài khoản 221 nằm ở bên Nợ, vì đây là tài khoản tài sản phản ánh giá trị thực tế khoản đầu tư đang nắm giữ.
Bài viết dưới đây, do đội ngũ TOPdichvuketoan.vn tổng hợp, hướng dẫn chi tiết cách hạch toán tài khoản 221 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, văn bản hiện hành thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC, áp dụng từ ngày 01/01/2026.
Tài khoản 221 là gì? Nguyên tắc hạch toán tài khoản 221 theo Thông tư 99
Hạch toán tài khoản 221 dùng để phản ánh giá trị hiện có và tình hình biến động tăng, giảm khoản đầu tư vốn trực tiếp vào công ty con. Công ty con là đơn vị có tư cách pháp nhân, hạch toán độc lập, chịu sự kiểm soát của một đơn vị khác gọi là công ty mẹ.
Nguyên tắc quan trọng nhất khi hạch toán tài khoản 221:
- Chỉ ghi nhận vào tài khoản này khi nhà đầu tư nắm giữ trên 50% quyền biểu quyết và có quyền chi phối các chính sách tài chính, hoạt động của đơn vị khác nhằm thu lợi ích kinh tế.
- Khi công ty mẹ không còn quyền kiểm soát công ty con thì phải ghi giảm khoản đầu tư đang hạch toán trên tài khoản 221.
- Trường hợp nhà đầu tư tạm thời nắm giữ trên 50% quyền biểu quyết nhưng không dự định thực thi quyền biểu quyết, vì mục đích đầu tư là mua bán công cụ vốn để kiếm lời và quyền kiểm soát chỉ tạm thời, thì không hạch toán tài khoản 221 mà hạch toán là chứng khoán kinh doanh.
Điều kiện xác định công ty con khi hạch toán tài khoản 221
Theo kinh nghiệm tổng hợp của TOPdichvuketoan.vn, ngay cả khi nhà đầu tư nắm giữ ít hơn 50% quyền biểu quyết, khoản đầu tư vẫn được hạch toán tài khoản 221 nếu có một trong các thỏa thuận sau:
- Các nhà đầu tư khác thỏa thuận dành cho nhà đầu tư hơn 50% quyền biểu quyết
- Nhà đầu tư có quyền chi phối các chính sách tài chính và hoạt động theo quy chế thỏa thuận
- Nhà đầu tư có quyền bổ nhiệm hoặc bãi miễn đa số thành viên Hội đồng quản trị hoặc cấp quản lý tương đương
- Nhà đầu tư có quyền bỏ đa số phiếu tại các cuộc họp của Hội đồng quản trị hoặc cấp quản lý tương đương
Trường hợp mua khoản đầu tư vào công ty con trong giao dịch hợp nhất kinh doanh, bên mua phải xác định ngày mua, giá phí khoản đầu tư và thực hiện các thủ tục ghi sổ theo đúng Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 11 – Hợp nhất kinh doanh. Việc hạch toán tài khoản 221 cũng phải tuân thủ các nguyên tắc kế toán chung áp dụng cho các khoản đầu tư vào đơn vị khác.
Khi thanh lý, nhượng bán, thu hồi khoản đầu tư vào công ty con, doanh nghiệp căn cứ vào tỷ lệ khoản đầu tư được thanh lý để ghi giảm tương ứng trên tài khoản 221. Phần chênh lệch giữa giá trị hợp lý của tài sản thu được so với giá trị ghi sổ khoản đầu tư được ghi nhận là doanh thu hoạt động tài chính nếu lãi, hoặc chi phí tài chính nếu lỗ.
Đội ngũ TOPdichvuketoan.vn lưu ý, việc doanh nghiệp có ý định thanh lý công ty con trong tương lai không được coi là công ty mẹ chỉ có quyền kiểm soát tạm thời đối với công ty con, tức vẫn phải hạch toán tài khoản 221 bình thường cho đến khi thực sự thanh lý.
Một điểm cần lưu ý khi hạch toán tài khoản 221: nhà đầu tư có thể không có quyền chi phối hoặc kiểm soát đối với bên được đầu tư, ngay cả khi nắm giữ phần lớn quyền biểu quyết, nếu các quyền biểu quyết đó không có ý nghĩa thực chất.
Ví dụ, khi hoạt động của bên được đầu tư chịu sự điều hành, giám sát của tòa án, cơ quan quản lý, quản tài viên (như sau khi có quyết định mở thủ tục phá sản), doanh nghiệp phải căn cứ tình hình thực tế để đánh giá lại việc có còn quyền kiểm soát hay không, từ đó quyết định có tiếp tục hạch toán tài khoản 221 hay chuyển sang tài khoản khác.
Xem thêm: Tài Khoản Kế Toán theo Thông tư 99
Kết cấu tài khoản 221: số dư tài khoản 221 ghi bên nào
- Bên Nợ: Giá trị thực tế các khoản đầu tư vào công ty con tăng.
- Bên Có: Giá trị thực tế các khoản đầu tư vào công ty con giảm.
- Số dư bên Nợ: Giá trị thực tế các khoản đầu tư vào công ty con hiện còn nắm giữ tại thời điểm kết thúc kỳ kế toán. Vậy tài khoản 221 có số dư không? Có, và số dư này luôn nằm ở bên Nợ, vì đây là tài khoản tài sản phản ánh giá trị khoản đầu tư, không phải tài khoản điều chỉnh giảm.
Hạch toán tài khoản 221 – đầu tư vào công ty con theo Thông tư 99/2025/TT-BTC
Dưới đây là các bút toán hạch toán tài khoản 221 mà đội ngũ TOPdichvuketoan.vn tổng hợp theo từng nhóm giao dịch, giữ nguyên bản chất định khoản theo quy định hiện hành.
1. Đầu tư vào công ty con dưới hình thức góp vốn
Góp vốn bằng tiền:
Nợ TK 221 – Đầu tư vào công ty con
Có TK 112 – Tiền gửi không kỳ hạn.
Đồng thời mở sổ chi tiết theo dõi từng loại cổ phiếu theo mệnh giá (nếu mua cổ phiếu) hoặc theo dõi giá trị vốn điều lệ (nếu công ty con không phải công ty cổ phần).
Góp vốn bằng tài sản phi tiền tệ, nếu giá trị ghi sổ tài sản góp nhỏ hơn giá trị đánh giá lại (chênh lệch tăng ghi vào thu nhập khác):
Nợ TK 221 – Đầu tư vào công ty con (giá trị vốn góp được đánh giá)
Nợ TK 214 – Hao mòn TSCĐ
Có các TK 211, 213, 217 (nếu góp bằng TSCĐ, BĐSĐT, theo nguyên giá)
Có các TK 152, 153, 155, 156 (nếu góp bằng hàng tồn kho, theo giá trị ghi sổ)
Có TK 711 – Thu nhập khác (phần chênh lệch đánh giá tăng)
Nếu giá trị ghi sổ tài sản góp lớn hơn giá trị đánh giá lại (chênh lệch giảm ghi vào chi phí khác):
Nợ TK 221 – Đầu tư vào công ty con (giá trị vốn góp được đánh giá)
Nợ TK 214 – Hao mòn TSCĐ
Nợ TK 811 – Chi phí khác (phần chênh lệch đánh giá giảm)
Có các TK 211, 213, 217 (nguyên giá)
Có các TK 152, 153, 155, 156 (giá trị ghi sổ)
Có thể bạn quan tâm: Top 100+ Danh Sách Các Công Ty Dịch Vụ Kế Toán Hàng Đầu Việt Nam Uy Tín Nhất
2. Đầu tư vào công ty con dưới hình thức mua lại phần vốn góp
Giá phí khoản đầu tư xác định tại ngày mua gồm giá trị hợp lý của tài sản đem trao đổi, các khoản nợ phải trả đã phát sinh hoặc thừa nhận, công cụ vốn do bên mua phát hành, cộng chi phí liên quan trực tiếp.
Thanh toán bằng tiền hoặc tương đương tiền:
Nợ TK 221 – Đầu tư vào công ty con
Có các TK 111, 112, 1281…
Thanh toán bằng phát hành cổ phiếu, nếu giá phát hành (giá trị hợp lý) lớn hơn mệnh giá:
Nợ TK 221 – Đầu tư vào công ty con (giá trị hợp lý)
Có TK 4111 – Vốn góp của chủ sở hữu (mệnh giá)
Có TK 4112 – Thặng dư vốn (chênh lệch)
Nếu giá phát hành nhỏ hơn mệnh giá:
Nợ TK 221 – Đầu tư vào công ty con (giá trị hợp lý)
Nợ TK 4112 – Thặng dư vốn (chênh lệch)
Có TK 4111 – Vốn góp của chủ sở hữu (mệnh giá)
Thanh toán bằng trao đổi tài sản phi tiền tệ, trường hợp trao đổi TSCĐ: khi đưa TSCĐ đi trao đổi, ghi giảm TSCĐ
Nợ TK 811 – giá trị còn lại
Nợ TK 214 – hao mòn lũy kế
Có TK 211 – nguyên giá
Đồng thời ghi tăng khoản đầu tư
Nợ TK 221 – tổng giá thanh toán
Có TK 711 – giá trị hợp lý TSCĐ
Có TK 3331 nếu có
Trường hợp trao đổi bằng sản phẩm, hàng hóa: xuất kho ghi giá vốn
Nợ TK 632 – Giá vốn
Có các TK 155, 156 – Sản phẩm, hàng hóa
Đồng thời ghi doanh thu và tăng khoản đầu tư
Nợ TK 221 – tổng giá trị
Có TK 511 – giá trị hợp lý hàng tồn kho
Có TK 333 nếu có
Thanh toán bằng phát hành trái phiếu:
Nợ TK 221 – Đầu tư vào công ty con (giá trị hợp lý)
Có TK 343 – Trái phiếu phát hành (3431, 3432)
Có thể bạn quan tâm: Thành lập công ty cần gì? Điều kiện, Hồ sơ & Thủ tục
3. Chi phí liên quan trực tiếp đến việc mua lại khoản đầu tư (tư vấn pháp lý, thẩm định giá)
Nợ TK 221 – Đầu tư vào công ty con
Có các TK 111, 112, 331… Hình thức thanh toán chi phí
4. Chi phí khác liên quan đến hoạt động góp vốn (lãi vay để góp vốn)
Nợ TK 635 – Chi phí tài chính,
Nợ TK 133 (nếu có) – Thuế GTGT
Có các TK 111, 112, 152… Thanh toán các chi phí
5. Ghi nhận cổ tức, lợi nhuận được chia bằng tiền
Phản ánh khoản phải thu:
Nợ TK 138 – Phải thu khác (1388)
Có TK 515 (nếu phân bổ cho giai đoạn sau ngày đầu tư),
Có TK 221 – Đầu tư vào công ty con (nếu phân bổ cho giai đoạn trước ngày đầu tư).
Khi nhận tiền:
Nợ các TK 111, 112 – hình thức thu tiền
Có TK 138 (1388) – Phải thu khác
6. Đầu tư thêm để khoản đầu tư vào công ty liên doanh, liên kết, đầu tư khác trở thành khoản đầu tư vào công ty con
Nợ TK 221 – Đầu tư vào công ty con
Có các TK 222, 228, – Đầu tư khác
Có các TK 111, 112 (giá trị hợp lý phần đầu tư bổ sung)
7. Thanh lý một phần hoặc toàn bộ khoản đầu tư vào công ty con
Nợ các TK liên quan (giá trị hợp lý số thu được)
Nợ TK 222 (nếu công ty con trở thành liên doanh, liên kết)
Nợ TK 228 (nếu trở thành khoản đầu tư khác)
Nợ TK 229 – Dự phòng tổn thất tài sản (nếu có)
Nợ TK 635 – Chi phí tài chính (nếu lỗ)
Có TK 221 – Đầu tư vào công ty con (giá trị ghi sổ)
Có TK 515 – Doanh thu hoạt động tài chính (nếu lãi)
Việc hoàn nhập dự phòng đã trích lập có thể ghi nhận ngay tại thời điểm thanh lý hoặc khi xác định số trích lập cuối kỳ, nhưng phải nhất quán theo quy định của chuẩn mực kế toán Việt Nam. Đây cũng là điểm doanh nghiệp nên trao đổi kỹ với đơn vị kế toán khi tìm dịch vụ qua TOPdichvuketoan.vn, để việc trích lập và hoàn nhập dự phòng được thực hiện nhất quán qua các kỳ.
Lưu ý: khi hạch toán tài khoản 221 liên quan đến chuyển đổi loại hình đầu tư (công ty con thành công ty liên doanh, liên kết hoặc ngược lại), bạn có thể tham khảo thêm cách hạch toán tài khoản 222, tài khoản 228 trên TOPdichvuketoan.vn để đối chiếu nguyên tắc ghi nhận tương ứng.
Có thể bạn quan tâm: Hồ sơ, thủ tục và chi phí thành lập công ty TNHH 1 thành viên mới nhất (theo Thông tư 121/2026/TT-BTC)
Câu hỏi thường gặp hạch toán theo thông tư 99
Tài khoản 221 có số dư không? Có. Khi hạch toán tài khoản 221, số dư luôn nằm ở bên Nợ, phản ánh giá trị thực tế khoản đầu tư vào công ty con hiện còn nắm giữ tại thời điểm cuối kỳ kế toán.
Số dư tài khoản 221 ghi bên nào? Số dư tài khoản 221 ghi bên Nợ, vì đây là tài khoản tài sản, không phải tài khoản điều chỉnh giảm.
Nắm giữ dưới 50% quyền biểu quyết có được hạch toán tài khoản 221 không? Có thể, nếu có thỏa thuận khác chứng minh quyền kiểm soát thực chất, ví dụ được các nhà đầu tư khác thỏa thuận dành hơn 50% quyền biểu quyết, hoặc có quyền bổ nhiệm đa số thành viên Hội đồng quản trị.
Nắm giữ tạm thời trên 50% quyền biểu quyết vì mục đích kinh doanh có phải hạch toán tài khoản 221 không? Không. Nếu quyền kiểm soát chỉ tạm thời và mục đích là mua bán công cụ vốn để kiếm lời, khoản đầu tư được hạch toán là chứng khoán kinh doanh, không hạch toán tài khoản 221.
Hạch toán tài khoản 221 theo văn bản nào? Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC (ban hành 27/10/2025, hiệu lực 01/01/2026, thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC). Tài khoản 221 đã tồn tại từ Thông tư 200 và tiếp tục được kế thừa trong Thông tư 99.
Đầu tư vào công ty con là tài sản hay nguồn vốn? Đầu tư vào công ty con là tài sản, không phải nguồn vốn. Khi hạch toán tài khoản 221 theo đúng nguyên tắc, số dư bên Nợ được trình bày trong nhóm tài sản dài hạn, cụ thể tại khoản mục đầu tư tài chính dài hạn trên bảng cân đối kế toán, vì đây là khoản tiền hoặc tài sản công ty mẹ bỏ ra để nắm giữ quyền kiểm soát tại công ty con, không phải khoản công ty mẹ huy động từ bên ngoài.
Tài khoản đầu tư vào công ty liên kết là tài khoản nào? Khoản đầu tư vào công ty liên doanh, liên kết được hạch toán vào tài khoản 222, không phải hạch toán tài khoản 221.
- Điểm khác biệt cốt lõi: tài khoản 221 áp dụng khi nhà đầu tư có quyền kiểm soát (thường trên 50% quyền biểu quyết),
- còn tài khoản 222 áp dụng khi nhà đầu tư chỉ có ảnh hưởng đáng kể nhưng không kiểm soát (thường từ 20% đến dưới 50% quyền biểu quyết, hoặc theo thỏa thuận liên doanh).
- Nếu khoản đầu tư vào công ty liên doanh, liên kết sau đó tăng tỷ lệ sở hữu và đạt mức kiểm soát, doanh nghiệp phải chuyển từ tài khoản 222 sang hạch toán tài khoản 221 (xem bút toán nhóm 6 ở trên).
TOP dịch vụ kế toán – nơi kết nối các doanh nghiệp và công ty kế toán, khai thuế, báo cáo thuế uy tín – chuyên nghiệp – giá rẻ – gói toàn quốc.
Đăng ký để dễ tìm thấy các thông tin hữu ích từ TOP dịch vụ kế toán
